Willy Chavarria’nın Comunión’u

Yazar Hakan Bahar 

Paris günlerdir sıcağın ağırlığını taşıyordu. Güneş taş binaların cephelerinden geri dönüyor, kaldırımlardan yükselen sıcak hava yürümeyi bile yavaşlatıyordu. Espace Niemeyer'e vardığımda genç bir görevli elindeki büyük siyah şemsiyeyle beni karşıladı. Hiçbir şey söylemeden yanıma geldi ve binaya kadar eşlik etti. O birkaç adımlık yürüyüş bugün dönüp baktığımda hâlâ aklımda. Sanki Paris'in kavurucu yazından çıkıp başka bir iklimin içine giriyordum. Uzun zamandır Oscar Niemeyer'in bu yapısını görmek istiyordum. Fotoğraflarını defalarca incelemiştim ama hiçbir görüntü insanın orada durduğunda hissettiği şeyi anlatamıyordu. Niemeyer'in mimarlığında beton sertliğini unutuyor; köşeler yumuşuyor, çizgiler birbirinin içine akıyor, yapı toprağın üzerine yerleştirilmiş bir bina gibi değil de, yıllardır oradaymış ve zamanı geldiğinde kendini yavaşça görünür kılmış gibi duruyordu.

Binanın hikâyesi de kendisi kadar tuhaf. 1965'te Fransız Komünist Partisi yeni bir merkez arıyordu, gözünü Niemeyer'e dikti. O sıralar Niemeyer, Brezilya'daki askeri darbeden kaçmış, Paris'e sürgün gelmişti — kendisi de bir komünistti. İnşaat 1968'de başladı, bina 1971'de açıldı; kubbe ancak 1980'de tamamlandı. Cam cepheleri Jean Prouvé çizdi, Paul Chemetov ve Jean Deroche projeye eşlik etti. Yapı yalnızca beş büyük betonarme sütun üzerinde duruyor, temelleri otuz beş metre derinde. Niemeyer kubbenin biçimini hamile bir kadına benzetmişti kendi ağzıyla. 2007'den beri bina Fransa'da tarihi anıt statüsünde — ama içi hâlâ nefes alıyor, hâlâ bir partinin, bir mimarın, bir sürgünün hafızasını taşıyor.

Kapıdan içeri girdiğim anda şehir arkamda kaldı. Kubbenin altındaki geniş salon, bugüne kadar girdiğim hiçbir defile mekânına benzemiyordu. Ortada yeşil halıyla kaplı dairesel bir zemin, çevresinde alçak beyaz tabureler vardı. Tavandaki petek dokulu beton yüzey ışığı sertleştirmek yerine yumuşatıyor, bütün mekânı sakin bir aydınlığın içine bırakıyordu. Burada podyum seyirciden ayrılmıyor, kimse diğerinden daha yüksekte oturmuyordu. Herkes aynı dairenin içinde, aynı merkezin etrafında toplanmıştı. O an Willy Chavarria'nın neden Comunión adını verdiği koleksiyonunu tam da burada sunduğunu hissettim. İspanyolcada Comunión, yalnızca komünyonu değil, birlikte olmayı ve ortak bir duyguyu paylaşmayı da anlatıyor. Daha ilk görünüm ortaya çıkmadan önce bu duygu mimarinin içinde kendine yer bulmuştu.

Işık değiştiğinde mekân da değişti. Az önce sessizce duran beton yüzeyler, giysilerle birlikte hareket etmeye başladı. Oscar Niemeyer'in kıvrımları ile Willy Chavarria'nın siluetleri birbirini tamamlıyor, güçlü omuzlar, geniş pantolonlar ve hacimli ceketler binanın akışkan çizgileriyle şaşırtıcı bir uyum kuruyordu. Sanki koleksiyon bu salona sonradan yerleştirilmemiş, yıllardır o kubbenin altında yürümeyi bekliyormuş gibiydi. İlk görünümler ilerledikçe Chavarria'nın tasarım dili bütün açıklığıyla ortaya çıktı. Geniş omuzlu kruvaze takımlar, bol pileli pantolonlar, geniş yakalı gömlekler ve pantolonların üzerinden görünen Big Willy boxer lastikleri artık onun imzasına dönüşmüş parçalar. Ancak bu sezon aynı siluetler daha yumuşak, daha dingin bir tavır taşıyordu. Güç hâlâ oradaydı ama artık kendini gösterişle değil, sessiz bir özgüvenle hissettiriyordu.

Paris'i etkisi altına alan bunaltıcı sıcak koleksiyonun içine kadar işlemişti. Gömlekler açılıyor, kumaşlar bedeni sıkıca sarmak yerine ona hafifçe değiyor, organzeler yürüdükçe havayla birlikte hareket ediyor, deri bile sert görünmek yerine yumuşuyordu. Ardından renkler çoğalmaya başladı. Nane yeşili, lavanta, tereyağı sarısı ve karpuz kırmızısı siyahın içinden birer anı gibi yükseliyordu. Chavarria'nın ilham aldığı Chicano evlerinin duvar kâğıtları, masa örtüleri, yastık kılıfları ve Louis Carlos Bernal'in fotoğrafları bu kez kumaşların üzerinde yaşamaya devam ediyordu. Çiçek desenleri romantik görünmek için değil; bir hafızayı, bir evi ve bir kültürü taşımak için oradaydı.

Defile boyunca aklıma Chavarria'nın bir röportajda söylediği şu cümle geldi: "Bu kadar karanlığın içinde neşeyi nasıl koruyabiliriz?" Comunión belki de bu sorunun kesin bir cevabı değildi. Ama o kubbenin altında geçen bir saat boyunca, mimarlığın, giysilerin ve insanların aynı duygunun etrafında buluşabileceğini gösteriyordu. Defile sona erdiğinde insanlar ağır ağır yerlerinden kalktı. Ben ise birkaç dakika daha olduğum yerde kaldım. Dışarı çıktığımda Paris hâlâ sıcaktı. Arkama dönüp Espace Niemeyer'e son kez baktım. Bazı yapıları hatırlatan yalnızca mimarileri değildir; içlerinde yaşanan anlar da zamanla onların ayrılmaz bir parçasına dönüşür. O gün Comunión da bu binanın hafızasına sessizce karışmış gibiydi.

---